Over het project

Inhoudsopgave

Aanleiding

Sinds de invoering van de Grondwet van 1815 heeft Nederland een tweekamerstelsel: een Eerste en een Tweede Kamer. In beide Kamers vinden vergaderingen plaats. De Grondwet van 1815 bepaalt dat alleen de vergaderingen van de Tweede Kamer voor iedereen openbaar zullen zijn. In de nieuwe Grondwet van 1848 wordt vastgelegd dat de vergaderingen van de Eerste Kamer ook openbaar behoren te zijn. De schriftelijke verslagen van deze vergaderingen worden de Handelingen van de Staten-Generaal, of kortweg: Handelingen genoemd. De collectie van deze schriftelijke Kamerverslagen en Kamerstukken vormt één van de belangrijkste bronnen voor onderzoek naar de parlementaire wetsgeschiedenis en naar de geschiedenis van de Nederlandse samenleving als geheel.

Eind jaren negentig ontstaat bij de Tweede Kamer en de UKB (het samenwerkingsverband van Nederlandse Universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) bezorgdheid over de slechte kwaliteit van het papier waarop de negentiende-eeuwse Handelingen zijn gedrukt. Een groot deel van de collectie dreigt op termijn verloren te gaan. Omdat in Nederland nergens een complete set van de Handelingen blijkt te bestaan, is de kans dat informatie verloren gaat aanzienlijk.

Van 1999 tot 2001 onderzoeken de Tweede Kamer, de Koninklijke Bibliotheek en Sdu Uitgevers de mogelijkheden om de collectie te behouden en te ontsluiten. Naar aanleiding van de positieve onderzoeksuitkomsten gaan de Tweede Kamer en de Koninklijke Bibliotheek in 2003 een samenwerkingsverband aan voor de uitvoering van het project Staten-Generaal Digitaal 1814-1995.

Partners

Tweede Kamer

De Tweede Kamer is het kloppend hart van de Nederlandse politiek en bestaat uit 150 volksvertegenwoordigers. Tijdens de verkiezingen voor de Tweede Kamer, krijgt elke Nederlander de mogelijkheid zijn of haar stem uit te brengen op een van de kandidaat-Kamerleden van de kieslijst. Op basis van de verkiezingsuitslag worden de zetels in de Tweede Kamer verdeeld. De belangrijkste rol van de Kamer is het controleren van de wetgevende macht: de regering. Daarbij heeft de Tweede Kamer de bevoegdheid zelf wetsvoorstellen in te dienen of wijzigingen voor wetsvoorstellen van de regering voor te stellen. Ook kunnen zij door het indienen van een motie de regering vragen een oordeel te geven over het gevoerde beleid of om aandacht te besteden aan een bepaald onderwerp.

Tweede Kamer

Tweede Kamer

De Tweede kamer streeft naar transparantie. Het is belangrijk dat Nederlanders inzicht kunnen krijgen in het werk van hun volksvertegenwoordigers. De website www.tweedekamer.nl is één van de middelen die ingezet wordt om de Nederlandse bevolking optimaal te informeren. Van dossiers over actuele onderwerpen die in de Kamer worden besproken en vergaderstukken tot de planning van vergaderingen en het live kunnen meekijken. De Tweede Kamer staat ook open voor bezoekers. Zij zijn van harte welkom voor het bezoeken van vergaderingen, rondleidingen en tentoonstellingen.

Meer informatie: www.tweedekamer.nl

Koninklijke Bibliotheek

De Koninklijke Bibliotheek (KB) is de nationale bibliotheek van Nederland. Zij geeft toegang tot boeken, kranten, tijdschriften, elektronische publicaties en websites. De medewerkers van de KB kunnen u helpen bij het zoeken naar informatie binnen en buiten de eigen collectie.

De Koninklijke Bibliotheek geeft iedereen toegang tot kennis en cultuur van heden en verleden door hoogwaardige diensten te leveren voor onderzoek, studie en cultuurbeleving. Sinds 1974 beheert de KB het Depot voor Nederlandse Publicaties. Niet alleen boeken en tijdschriften, maar ook kranten, rapporten, proefschriften en overheidspublicaties vinden hun weg naar dit fysieke en digitale depot. Behalve het depot heeft de KB een uitgebreide wetenschappelijke collectie en internationaal gerenommeerde speciale collecties, waaronder middeleeuwse handschriften.

Koninklijke Bibliotheek

Koninklijke Bibliotheek

De KB heeft zich ontwikkeld tot een expertisecentrum voor onder meer digitale archivering en duurzaamheid, digitalisering en conservering. Ook bevordert en organiseert de KB landelijke en internationale samenwerking.  

Meer informatie: www.kb.nl

Digitaliseringsprojecten bij de Koninklijke Bibliotheek

De Koninklijke Bibliotheek voert sinds halverwege de jaren negentig projecten uit om collecties te digitaliseren en beschikbaar te stellen op internet. In de eerste projecten zijn de beste manieren om te scannen onderzocht. Ook de technische mogelijkheden van internet en technieken waarmee het gedigitaliseerde materiaal doorzoekbaar kan worden gemaakt staat in de eerste projecten voorop. In deze begintijd zijn veel kleine collecties of hoogtepunten uit collecties gedigitaliseerd en beschikbaar gesteld. Het zijn in eerste instantie de visueel aantrekkelijke collecties die voor een groot publiek interessant kunnen zijn. Een van de eerste digitaliseringsprojecten is ‘100 hoogtepunten’ van de collectie van de Koninklijke Bibliotheek. Resultaten van andere digitaliseringsprojecten van de Koninklijke Bibliotheek zijn te zien via https://www.kb.nl/themas.

Deze ontwikkelingen zorgden bij de Koninklijke Bibliotheek voor een toename in het aantal digitaliseringsprojecten waarin steeds grotere collecties worden gedigitaliseerd.

In 1999 start de Koninklijke Bibliotheek op grote schaal met het digitaliseren van historisch tekstmateriaal. Het voordeel van het digitaliseren van tekst is dat op ieder woord in de tekst kan worden gezocht. In grote digitaliseringsprojecten zijn kranten, boeken, tijdschriften en radiobulletins beschikbaar gesteld. De resultaten van deze projecten zijn te zien op www.delpher.nl.

In 2000 is Het Geheugen van Nederland (www.geheugenvannederland.nl) gestart, het nationale programma voor de digitalisering van het Nederlands cultureel erfgoed. In dit programma worden de collecties van archieven, musea en bibliotheken gedigitaliseerd en beschikbaar gesteld op internet. In het Geheugen van Nederland is voornamelijk beeldmateriaal opgenomen.

De start van Staten-Generaal Digitaal in 2003 betekent voor de Koninklijke Bibliotheek de uitvoering van het eerste massa-digitaliseringsproject waarin miljoenen pagina’s tekst worden gedigitaliseerd. Sindsdien zijn meerdere massa-digitaliseringsprojecten gestart. In 2006 start het project Databank Digitale Dagbladen, waarin acht miljoen krantenpagina’s worden gedigitaliseerd vanaf het begin van de zeventiende eeuw tot 1995. In 2007 is gestart met de project Dutch Print Online, waarin 2 miljoen pagina’s van voor 1800 worden gedigitaliseerd, en Digitalisering ANP Nieuwsberichten waarmee twee miljoen radio nieuwsberichten van het ANP beschikbaar komen op het Internet.

Op de website van de Koninklijke Bibliotheek staat meer informatie over de digitaliseringsprojecten.

Doelstellingen

Doel van het project Staten-Generaal Digitaal is om de complete set Handelingen uit de periode 1814-1995 door microverfilming te behouden voor het nageslacht en door digitalisering voor iedereen gratis toegankelijk te maken op internet. De toegankelijkheid van de Handelingen wordt extra vergroot door het toevoegen van metadata en het toepassen van tekstherkenning. Het project levert tot slot een unieke complete set van de Handelingen op, digitaal en op microfilm.

Materiaalanalyse

Tijdens de voorbereiding van de materiaalanalyse in 2004 is gebleken dat er nergens een complete set van het materiaal aanwezig is in Nederland. Voor de materiaalanalyse van het project Staten-Generaal Digitaal is dan ook gebruik gemaakt van verschillende sets Handelingen waaruit één complete set is gemaakt. De sets Handelingen zijn aan de Koninklijke Bibliotheek geschonken of in bruikleen gegeven. Zo is gewerkt met Handelingen die beschikbaar zijn gesteld door de Tweede- en Eerste Kamer, De Nederlandsche Bank, het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch, de provincie Utrecht, het Nationaal Archief, het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de provincie Noord-Brabant.

Bij het verzamelen van de stukken is per vergaderjaar teruggewerkt aan de hand van het “Bericht voor de Binder”, een opgave van de verschenen stukken per vergaderjaar.

Pagina's van het Handelingenmateriaal worden losgesneden voor de verfilming

Pagina's van het Handelingenmateriaal worden losgesneden voor de verfilming

Het Handelingenmateriaal is door een projectteam voorbewerkt. Alle stukken zijn pagina voor pagina door het team bekeken op onvolkomenheden. De gegevens over het materiaal zijn per vergaderjaar genoteerd in speciaal daarvoor ontworpen database. Waar nodig zijn de stukken gerepareerd, zijn vouwen gestreken en zijn er verbeteringen aangebracht wanneer dat de duidelijkheid ten goede komt.

Alle stukken zijn na completering per vergaderjaar op microfilm gezet. De Handelingen uit de periode 1814-1950 zijn in 2004 en 2005 als eerste voorbewerkt en verfilmd. Deze periode valt onder het nationale programma voor het behoud van het papieren erfgoed “Metamorfoze”. Dit is uitgevoerd door de Koninklijke Bibliotheek. Daarna is teruggewerkt in verschillende periodes, te weten 1989-1990 – 1994-1995 (tot 1 januari 1995) in 2006 en 1974-1975 – 1988-1989 in 2007. De stukken van 1951-1952 – 1973-1974 zijn voorbewerkt in 2008.

De stukken zijn gedigitaliseerd vanaf microfilm. De Handelingen uit de periode 1814-1815 tot en met 1994-1995 zijn op deze website terug te vinden.

Microverfilming

Conservering

De conservering van de Handelingen der Staten-Generaal uit de periode 1814-1995 gebeurt door middel van zwart-wit microverfilming op 35 mm filmrollen. Hiermee is het materiaal voor de lange termijn veiliggesteld. Naar verwachting zijn microfilms tenminste tweehonderd jaar houdbaar. Wanneer ze zijn opgeslagen onder de juiste condities met betrekking tot temperatuur en luchtvochtigheid, wordt zelfs een houdbaarheid tot vijfhonderd jaar verwacht.

Doorlooptijd en fasering

Handelingenmateriaal verfilmd voor conservering

Handelingenmateriaal verfilmd voor conservering

In 2004 is begonnen met de microverfilming van de vergaderjaren van 1814 tot 1950, omdat de papierkwaliteit van dit materiaal het slechtst was. Deze periode, die medio 2006 is afgerond, is verfilmd met subsidie van Metamorfoze. Metamorfoze is het Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed, een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief. Het programma is een initiatief van het Ministerie van OCW. In 2006 is tegelijkertijd de periode 1989-1990 tot 1 januari 1995 verfilmd en is gestart met de periode 1974-1975 tot en met 1988-1989. Deze is eind 2007 afgerond. De vergaderjaren 1951-1952 tot en met 1973-1974 zijn tenslotte in 2008 op microfilm gezet.

Kwaliteit

De microverfilming is technisch en inhoudelijk gebaseerd op de Richtlijnen Preservation Microfilming Metamorfoze, zoals die worden gehanteerd door Metamorfoze Programma. Ze moeten worden gezien als normstellend voor ‘preservation microfilming’, d.w.z. verfilmen met het oog op het behoud van het materiaal. Het doel van deze richtlijnen is de kwaliteit van de microfilms te waarborgen. Het gaat hierbij om drie generaties microfilms:

  1. Een moederfilm
  2. Een duplicaatfilm
  3. Een gebruikersfilm

Daarbij zijn de volgende factoren van belang:

  • Het gaat om substitutie-verfilming. Het papieren origineel wordt weliswaar niet vernietigd, maar de verdere verzuring ervan is onvermijdelijk. Raadpleging van dat kwetsbare materiaal is daarom niet wenselijk. De microfilm dient dus als vervanging van het origineel.
  • Alle informatie die in het origineel te zien is, moet ook in de moederfilm en duplicaatfilm te zien zijn.
  • De duplicaatfilms moeten geschikt zijn als intermediair voor digitalisering.
  • De gebruikersfilms moeten goed leesbaar zijn op een leesapparaat.
  • De gebruikersfilms moeten reproduceerbaar zijn.

Resultaat

Van de in totaal ca. 2000 microfilms zijn er ruim 800 uit de periode 1814-1950 verfilmd door Karmac Microfilm Systems te Lelystad. De overige circa 1200 films van de periode 1951-1995 zijn verfilmd door MicroFormat Systems in Lisse. In totaal zijn naar schatting 2.400.000 pagina’s verfilmd middels 1.250.000 opnames. Alle moederfilms worden geklimatiseerd opgeslagen bij MicroFormat in Lisse. De duplicaatfilms worden, nadat ze als intermediair zijn gebruikt voor digitalisering, eigendom van de Tweede Kamer en de gebruikersfilms zijn voor bezoekers toegankelijk op de Microzaal van de Koninklijke Bibliotheek.

Conservering

De samengestelde originele Handelingenset, bestaande uit circa 2.500.000 pagina’s wordt verpakt in zuurvrije archiefdozen en mappen. De geconserveerde set bestaat zowel uit boekbanden als losbladig materiaal. De zuurvrije dozen en mappen worden geklimatiseerd opgeslagen in een magazijn van de Koninklijke Bibliotheek.